توجه: انتخاب موضوع تحقيق به پيشنهاد پژوهشگر و از فحواي محورها و موضوعات ذيل مي باشد. بعد از انتخاب موضوع و هماهنگي هاي لازم با كارگروه فرهنگ كار، پژوهشگر مي تواند نسبت به تكميل فرم خلاصه اطلاعات طرح پژوهشي (فرم شماره 1) اقدام نمايد. در صورت تصويب طرح پژوهشي در مركز، پژوهشگر مي تواند با تكميل پروپزال (فرم شماره 2) و تصويب آن در شوراي پژوهشي مركز به عقد قرار داد اقدام نمايد. لازم به ذكر است كه تكميل فرم خلاصه اطلاعات طرح پژوهشي (فرم شماره 1) هيچگونه تعهد مالي را براي مركز به همراه نخواهد داشت.

 

 

الف) رويكردهاي نظري به كار و شغل:

شامل رويكردهاي جامعه‌شناختي، مرد‌م‌شناختي، روان‌شناختي، فلسفي، مطالعات فرهنگي، هنري، فقهي، زبان‌شناختي و مديريتي.

اگرچه در رابطه با كار و شغل كتاب‌هايي با عنوان جامعه‌شناسي كار و روان‌شناسي كار موجود است، اما به نظر مي‌رسد تاكنون رويكردهاي نظري مختلف به فرهنگ كار و شغل به طور خاص مدنظر قرار نگرفته است. اين رويكردها ضمن ارائة تعريف خود از كار و شغل، اين موضوع را از زاويه‌اي خاص مي‌نگرند و قادرند ابعاد مختلف كار و شغل را روشن سازند. مثلاًَ رويكردهاي جامعه‌شناختي به كار و شغل فرايند تحولات كار در جوامع سنتي و مدرن را مشخص مي‌كنند و در مورد مسائل مختلفي همچون اتحاديه‌هاي كارگري، كار در نظام سرمايه‌داري، زنان در بازار كار، تبعيض‌نژادي در استخدام اقليت‌ها و قوميت‌ها، تأثير سازمان يا بوروكراسي بر كار و كارگزاران و بسياري موارد ديگر بحث مي‌كند. شناخت اين رويكردهاي نظري به انجام پژوهش‌هاي تجربي در حوزة كار و شغل كمك بسيار مي‌كند. به همين ترتيب مي‌توان از نگاه زبان‌شناختي مفهوم كار را مورد بررسي قرار داد و يا به گونه‌ايي ديگر از ديد انسان‌شناختي اين كار را انجام داد.

 

ب) پژوهش‌هاي تاريخي فرهنگ كار:

•1-     بررسي تاريخ فرهنگ كار در ايران

هدف مطالعة جريان تحولات فرهنگ كار در دوره‌هاي تاريخي مختلف در ايران است. البته اگر بتوان منابع و مستلزمات مرتبط با فرهنگ كار را بدست آورد، مي‌توان روشن كرد كه نظام ارزشي و نگرشي ايراني‌ها به كار و شغل در دوره‌هاي تاريخي مختلف چه تحولاتي را از سر گذرانيده است. در اين مطالعه تاريخي و اسنادي از منابع مختلف براي گرد‌آوري داده‌ها و شواهد تاريخي استفاده خواهد شد.

2-  بررسي اخلاق كار در ادبيات كهن ايران

اگرچه اين مطالعه هم جنبة تاريخي دارد، اما به دنبال نحوة بازتاب اخلاق كار در ادبيات منظوم و منثور گذشتة ايران است. اديبان گذشتة ايران كه غالباً شاعر بوده‌اند، انديشمندان و شايد روشن‌فكران زمانة خويش بوده‌اند. بازتاب اخلاق كار در آثار اينان هم نشانه‌اي از وضع موجود اخلاق كار در آن دوره است و هم حاكي از پند و اندرزهاي انديشمندان براي مخاطبان خويش است. به اين ترتيب، در اين تحقيق مشخص خواهد شد كه فلان شاعر مثل سعدي چه تصويري از اخلاق كار مردمان زمان خويش ارائه داده است و نيز چه نوع اخلاق كار مطلوبي را مي‌پسنديده و به مردم يا مخاطبان توصيه مي‌كند. علاوه بر اينها مشخص خواهد شد موضوع كار و اخلاق كار تا چه حد مورد توجه نويسندگان گذشتة ايران قرار داشته است، كه اين نيز به نوبة خود حاكي از اهميت آن در جامعة زمان آنها خواهد بود.

3- بررسي ويژگي‌هاي نگرش شغلي ايرانيان در آثار ايران‌شناسان

هدف شناخت نگرش‌هاي شغلي ايرانيان يا همان فرهنگ و اخلاق كار است. اگر چه ايران‌شناسان خارجي هميشه برداشت و شناخت كاملاًَ درستي از ويژگي‌هاي مردم ايران نداشته‌اند و نظرات آنان تا حدي به دليل اغراض شخصي و سياسي، سوگيري‌هاي ذهني و حتي نوع و منطقه‌اي كه در آن مطالعه كرده‌اند، دچار انحراف شده است، با اين حال مي‌توان با در نظرداشتن اين انحرافات احتماًَلي، تا حدي به شناخت جامعة ايراني نايل آمد. سفرنامه‌نويسان اروپايي بخش بزرگي از ايران‌شناسان را شامل مي‌شوند، اما كسان ديگري هم هستند كه كتاب‌هايي در مورد ايران نوشته‌اند كه سفرنامه نيست.

4- مطالعه تأثير تحولات ساختاري جامعه ايراني فرهنگ كار

موضوع اين تحقيق بررسي فرهنگ كار در تحولات ساختارهاي اجتماعي و اقتصادي مي باشد. از آنجا كه اين موضوع عام و گسترده است، پيشنهاد مي‌شود تحولات فرهنگ كار در جامعة ايران معاصر نسبت به جامعة قرن هجده و نوزده مقايسه شود. زيرا در اين دوره تحولات ساختاري عميقي در جامعة ايران رخ داده است كه معمولاًَ تحت عنوان مدرنيزاسيون يا نوسازي و ... شناخته مي‌شود.

5- مطالعه فرهنگ عامه اقوام مختلف در ارتباط با فرهنگ كار

يكي ديگر از منابع مفيد براي شناخت نگرش‌هاي شغلي و اخلاق كار مردمان زمان‌هاي گذشته اسطوره‌ها و رسومي است كه از گذشته باقي مانده‌اند. اسطوره‌ها كاملاًَ در ارتباط با زندگي واقعي مردم شكل گرفته‌اند و حاوي پيامي يا هشداري در مورد شيوه‌هاي زندگي هستند. بنابراين، مي‌توان از اين طريق نگرش مردمان به كار و انواع آن و نظرشان در مورد رعايت كردن اصول و قواعد حاكم بر كار و محيط كار را شناخت.

 

پ) فرهنگ كار در ايران معاصر:

1- تعيين پيش‌آمادگي‌ها و استعدادهاي مرتبط با مشاغل مختلف

انجام هر شغلي نيازمند داشتن برخي توانايي‌هاي ذهني و مادي توسط فرد است. مثلاًَ برخي مشاغل نيازمند داشتن قدرت بدني است، يا شغلي ديگر افرادي با ويژگي‌هاي ذهني- رواني خاص مثل روحية همكاري يا برون‌گرايي را مي‌طلبد. شناسايي اين پيش‌نيازها باعث مي‌شود به كارگيري افراد در مشاغل به شيوه‌اي صورت گيرد كه آن فرد توانايي انجام آن شغل را داشته باشد. در سطحي وسيع‌تر، مي‌توان نتيجه گرفت كه مثلاًَ برخي مشاغل آمادگي‌ها يا توانايي‌هايي را مي‌طلبند كه در جامعة ايراني بيشتر وجود دارد و بنابراين مناسب ايرانيان است و يا برعكس، ممكن است در ايران پيش‌آمادگي‌هاي لازم براي برخي مشاغل وجود نداشته باشد.

2-  سنخ‌شناسي روحيه (اخلاق) كار در ايران

هدف اين تحقيق شناخت ابعاد و ميزان اخلاق كار در جامعة كنوني است. يعني شناسايي ميزان پايبندي مردم به اخلاق كار يا ترجيحات متفاوت آنها در باب اخلاق كار. به نظر مي‌رسد مي‌توان از طريق پيمايش و استفاده از طيف‌هاي نگرش‌سنجي به شناخت اخلاق كار در زمان حاضر دست يافت. مطالعاتي در باب اخلاق كار انجام شده است كه غالباً معطوف به كاركنان و كارگران سازمان‌ها يا كارخانه‌هاي خاص بوده است. اما اين مطالعه همه افراد ايراني را مد نظر خواهد داشت. به نظر مي‌رسد بتوان اين موضوع را در ذيل موضوع 5 همين بند مورد مطالعه قرار داد.

3- فرهنگ كار در ادبيات معاصر(به ويژه ادبيات عامه‌پسند ايراني)

همانطور كه براي شناخت فرهنگ و اخلاق كار در زمان‌هاي گذشته به ادبيات آن دوره‌ها رجوع مي‌كنيم، به نظر مي‌رسد براي شناخت اين مسائل در حال حاضر مي‌توان به ادبيات معاصر هم رجوع كرد. ادبيات عامه‌پسند به دليل مخاطبان عام و وسيع از قدرت تأثيرگذاري بيشتري برخوردار است.

4- فرهنگ كار در فولكور ايراني

شناخت و مقايسه فرهنگ كار در اقوام مختلف ايراني از موضوعات مهم است كه اهميت خود را از تنوع قومي جامعة ايراني مي‌گيرد. اما براي شناخت اخلاق كار در هر قوم و تفاوت‌هاي آن با اقوام ديگر لازم است تا به منابعي رجوع كرد كه قادر باشند اين تفاوت را ظاهر كنند. امروزه هم اقوام ايراني تا حدي تحت تأثير رسانه‌ها و فرهنگ ملي ايراني هستند و اين باعث شده تا حد زيادي به يكديگر شبيه شوند. با اين وجود، به نظر مي‌رسد فولكلور و شفاهيات اقوام يكي از منابع اختصاصي و منحصر به فرد آنهاست.

5- بررسي نگرش‌هاي شغلي ايرانيان در گروه‌هاي اجتماعي(پيمايش ارزش‌ها و نگرش‌هاي شغلي ايرانيان)

همانطور كه در مورد اخلاق كار گفته شد لازم است تا از طريق پيمايش و طيف‌هاي نگرش‌سنجي نظر و نگرش مردم ايران در مورد ابعاد و انواع كارها و مشاغل سنجيده شود. منظور اين است كه مواردي مثل اين سؤال‌ها پاسخ داده شوند: مردم نسبت به كار و راحت‌طلبي يا بيكاري چه نظري دارند؟ آنها چه نگرشي دربارة كار يدي دارند؟ كار دولتي را ترجيح مي دهند يا كار خصوصي را؟ و غيره.

6-  مقايسة نگرش‌هاي شغلي ايرانيان با كشورهاي پيشرفته

معمولاًَ گفته مي‌شود كه يكي از عوامل پيشرفت جوامع صنعتي تعهد افراد به كار و شغل‌شان و انجام كامل آن است. بارها شنيده شده است كه ساعات كار مفيد در ايران چند دقيقه است و در فلان كشور چند ساعت. بنابراين با مقايسة ايران با كشورهاي پيشرفته هم تا حدي فرضيه‌هاي فوق آزمون مي‌شوند و هم مي‌توان از اين طريق به تصويري از نگرش‌هاي شغلي منفي و مثبت براي پيشرفت و توسعه دست يافت.

7-  ملزومات يا پيش‌نيازهاي نگرشي لازم براي مشاغل فناوري اطلاعات

امروزه فناوري اطلاعات بخش بزرگي از مشاغل و سرمايه‌ها را به خود اختصاص داده است. كشورهاي پيشرفته صنايع سنگين و قديمي را به كشورهاي ديگر واگذار كرده و خود به تكنولوژي‌هاي جديد روي آورده‌اند. ايران نيز بايد سهم خود از اين صنعت را بدست آورد. به هر حال مشاغل فناوري اطلاعات نيازمند زيرساخت‌هاي مادي و انساني مناسب هستند. به اين منظور لازم است آمادگي‌هاي مورد نياز براي اين مشاغل شناسايي شده و سپس تعيين شود كه آيا ايراني‌ها اين آمادگي‌ها يا پيش‌نيازها را دارند يا خير؟ مثلاًَ اگر داشتن حس كنجكاوي يكي از اين پيش‌نيازها باشد بايد مشخص شود كه آيا ايراني‌ها اين خصوصيت را دارند يا خير.

8- تعيين مشاغل همخوان با پيش‌آمادگي‌هاي نگرشي ايرانيان(تناسب ويژگي هاي فردي- اجتماعي)

موضوع اول در همين قسمت به پيش‌نيازهاي نگرشي مشاغل مختلف مي‌پرداخت اما در اين موضوع هدف تعيين يا تشخيص پيش‌آمادگي‌هاي ايراني‌ها و سپس با استفاده از نتايج موضوع اول، تعيين مشاغلي است كه با اين پيش‌نيازها همخواني دارند. براي موفقيت مشاغل و حرفه‌هاي گوناگون و جديد در ايران لازم است آنها با پيش‌آمادگي‌ها و روحيات ايراني‌ها همخواني داشته باشند. بنابراين، پس از شناسايي پيش‌آمادگي‌هاي نگرشي ايرانيان، لازم است تا روي مشاغلي سرمايه‌گذاري شود كه با اين روحيات و نگرش‌ها تناسب داشته باشند. 

9- عوامل توفيق برخي مشاغل و حرفه‌ها در ايران

توفيق برخي مشاغل تنها تابع پيش‌آمادگي‌هاي ذهني و روحي افراد نيست. بديهي است عوامل ديگري نيز در آن مؤثرند. مي‌توان در يك پژوهش تطبيقي مشاغل موفق و ناموفق در ايران را با يكديگر مقايسه كرد و حضور و غياب عوامل مرتبط و مختلفي را بررسي كرد. به اين ترتيب مشخص خواهد شد كه مشاغل موفق آنهايي هستند كه مثلاًَ سرمايه‌گذاري مالي كافي داشته‌اند، يا در ايران مزيت نسبي داشته‌اند، و يا با روحيات ايراني‌ها سازگار بوده‌اند و غيره.

10- نگرش ايرانيان به ابعاد و انواع كار و شغل(دولتي- خصوصي، يدي- غير يدي، ...)

اين عنوان مي‌تواند در زير مجموعة پيمايش كلي ارزش‌ها و نگرش‌هاي شغلي ايرانيان(موضوع 5 همين بند) بررسي شود، زيرا در آن تحقيق نگرش به ابعاد و انواع كار و شغل بررسي خواهد شد.

11- هرمنوتيك كار نزد ايرانيان(معناكاوي كار )

هدف اين تحقيق شناخت فهم و پنداشت ايرانيان از كار و شغل است. پرسش اين است كه كار براي آنها چه معنايي دارد؟ معمولاًَ براي نيل به چنين شناختي از روش‌هاي كيفي مختلفي استفاده مي‌شود. اگر معناي كار را تقريباً با نگرش‌ها و طرز تلقي‌ها يكسان فرض كنيم اين عنوان با بند 5 نزديك مي‌شود.

12- فراتحليل فرهنگ كار در ايران(تحليل  پژوهش هاي انجام شده)

13- بررسي ميزان استقلال كار از منزلت اجتماعي (بررسي تطبيقي كشورهاي همگن با گذشته ايران)

 

ث) فرهنگ و اخلاق كار در اديان، مذاهب، اقوام و فرقه‌ها:

•1-     مطالعة تطبيقي نگرش دين اسلام و ساير اديان به كار

از زاويه‌اي خاص، اديان مجموعه‌اي از ارزش‌ها و هنجارها را براي حوزه‌هاي مختلف زندگي ارائه مي‌كنند كه كار و شغل را هم شامل مي‌شود. بنابراين با توجه به اينكه جامعة ايراني كاملاًَ تحت تأثير دين مبين اسلام و مذهب تشيع قرار دارد، شناخت ارزش و اهميت كار در جامعة ايراني بدون شناخت ارزش و اهميتي كه دين اسلام براي كار قائل شده است ناقص خواهد بود. براي شناخت دقيق‌تر بهتر است نگرش دين اسلام با ساير اديان مقايسه شود تا مشخص شود كه ساير اديان چه نگرشي به كار داشته‌اند. به اين منظور بايد به متون و منابع ديني رجوع كرد و آنها را تحليل كرد.

•2-     تأثير دين اسلام بر اخلاق كار و نگرش شغلي ايرانيان

در راستاي عنوان قبلي، لازم است تا سهم دين اسلام در تعيين نگرش شغلي ايرانيان مشخص شود. نگرش تحت تأثير عوامل مختلفي شكل مي‌گيرد كه البته دين جايگاه ويژه‌اي دارد. برخي اعتقاد دارند نگرش‌هاي شغلي ايرانيان تا حد زيادي ناشي از نگرش اسلام به كار است. آنها از جوامع غربي تحت تأثير مسيحيت شاهد مي‌آورند. به نظر وبر مذهب پروتستان با ارائة مجموعه‌اي از نگرش‌ها و هنجارهاي كاري و شغلي باعث شد تا در اين جوامع سرمايه‌داري رشد كند. تحقيق در اين موضوع بايد بتواند تعيين كند كه كدام باورها يا نگرش‌هاي كاري مردم مورد مطالعه منشأ ديني يا مذهبي دارد.

•3-   مقايسة اخلاق كار در گروه‌هاي ديني، مذهبي و فرقه‌اي ايراني

معمولاًَ گفته مي‌شود كه ارامنة ايران به مشاغل خاصي علاقه‌مندند، يا مثلاًَ يهودي‌ها در مشاغل معيني موفق‌اند. مقايسة اخلاق كار در اين گروه‌هاي مذهبي مي‌تواند نقش دين و مذهب را در اخلاق كار مشخص كند. براي اين كار هم مي‌توان به افراد رجوع كرد و نگرش آنها را بررسي كرد و هم مي‌توان به منابع ديني آنها مراجعه كرد.

 

ج- عوامل مؤثر بر فرهنگ كار:

•1-    نقش اتحاديه‌ها و تشكل‌هاي كارگري در شكل‌گيري فرهنگ كار

به قول دوركيم در جامعة مدرن خانواده و دولت ديگر نمي‌تواند اخلاق را تعيين كنند. از آنجا كه كار و شغل بخش عمدة زندگي افراد را تشكيل مي‌دهد، تشكل‌هاي حرفه‌اي مي‌توانند اين نقش را به عهده گيرند. البته در ايران اين تشكل‌‌هاي حرفه‌اي چندان پا نگرفته‌اند. درصورت تأييد فرضية بالا مي‌توان براي رفع نواقص اخلاق كار در ايران از اين تشكل‌ها كمك گرفت.

•2-   عوامل اجتماعي، سياسي، فرهنگي و اقتصادي تأثيرگذار بر فرهنگ كار(مقايسة ايران با جوامع پيشرفته و مقايسة ايران معاصر با ما قبل معاصر)

فرهنگ كار همچون ساير پديده‌ها تحت تآثير عوامل مختلف شكل مي‌گيرد و بنابر حضور يا عدم حضور هر يك از عوامل، فرهنگ كار در كشورها و زمان‌هاي مختلف ويژگي‌هاي متمايزي خواهد داشت. به عنوان مثال، تمايل به كسب درآمد از راه كار شرافتمندانه يا ميل به پولدار شدن فوري و از هر راهي در يك جامعه مي‌تواند حاصل شرايط حاكم بر آن جامعه باشد. براي تعيين مهم‌ترين عوامل تعيين‌كننده‌ي فرهنگ كار در ايران بهترين راه مقايسه است: مقايسه مكاني با كشورهاي ديگر و مقايسه زماني با دوره‌هاي تاريخي گذشته. از اين طريق و با حضور و غياب عوامل مختلف مي‌توان تا حدي به نقش و اهميت عوامل پي برد.

•3-  پيامدهاي اقتصاد رانتي بر فرهنگ كار

استفادة دولت از درآمدهاي نفتي آن را در زمرة دولت‌ها يا اقتصادهاي رانتي قرار مي‌دهد. درآمد نفتي، درآمدي غير توليدي است كه براي آن تلاش چنداني صورت نمي‌گيرد. از سوي ديگر وجود اين درآمد باعث مي‌شود تا انگيزة تلاش براي توليد صنعتي ضعيف شود. برخي اعتقاد دارند مؤسسات اقتصادي و صنعتي موجود با پول نفت زنده‌اند و بدون آن هيچ موفقيتي براي آنها قابل تصور نيست. بنابراين به نظر مي‌رسد اقتصاد رانتي بر نحوة كار كردن افراد در مؤسسات دولتي و خصوصي تأثيرات شديدي داشته باشد. جزئيات پيامدهاي آن را مي‌توان از طريق مطالعه‌اي مستقل شناسايي كرد.

4- عوامل تغيير روحيه و اخلاق كاري ايرانيان مهاجر به كشورهاي ديگر

برخي شواهد نشان مي‌دهد كه ايراني‌ها وقتي در محيطي ديگر قرار مي‌گيرند دچار تغييرات شديد و وسيعي در روحيه و اخلاق كاري مي‌شوند. كسي كه در ايران چندان فعال نبوده است هنگامي كه به يكي از جوامع غربي يا صنعتي مي‌رود دچار تغيير مي‌شود. مثلاًَ استادي كه در ايران توليد علمي نداشته است در غرب توليدات علمي بسياري از خود ظاهر مي‌كند. به نظر مي‌رسد شرايط ساختاري، حقوقي و فرهنگي حاكم بر جوامع افراد را به سمت اخلاق كار و تلاش سوق مي‌دهد. يعني احتمالاً اگر افراد جوامع غربي هم(كه به برخي ويژگي‌هاي مثبت كاري شناخته مي‌شوند) تغيير محيط دهند روحيه و اخلاق كارشان صورت ديگري پيدا خواهد كرد.

 

و) ارزيابي عملكرد نهادهاي مختلف در حوزة فرهنگ كار و اشتغال:

1- ارزيابي عملكرد آموزش و پرورش در ايجاد نگرش‌هاي شغلي(از مهدكودك تا دبيرستان)

در ذيل اين عنوان دو عنوان فرعي‌تر را مي‌توان بررسي كرد. از آنجا كه عملكرد اين نهاد بيشتر از طريق برنامه‌هاي درسي و كتاب‌ها عملي مي‌‌شود، بنابراين براي ارزيابي عملكرد آن در حوزة فرهنگ كار بايد بررسي كرد كه در كتاب‌ها و برنامه‌هاي درسي تا چه اندازه به كار و شغل پرداخته شده است و براي تقويت آن چه كارهايي انجام شده است. از طرف ديگر فعاليت‌هاي ديگر اين نهاد هم كه در حوزة كتاب و برنامة درسي قرار نمي‌گيرد هم مي‌تواند ارزيابي شود.

2- ارزيابي عملكرد آموزش عالي در ايجاد نگرش‌هاي شغلي

يكي از اهداف آموزش عالي، به ويژه در رشته‌هاي كاربردي، آماده‌سازي افراد براي كار است. ضمن آموزش تا حدي نگرش افراد نسبت به مشاغل احتمالي آنها شكل مي‌گيرد. در اين تحقيق بايد مشخص شود كه آموزش عالي در چه موقعيت‌هايي و از طريق چه مكانيسم‌هايي چه نگرش‌هايي را در باب فرهنگ كار در ميان دانشجويان ايجاد مي‌كند.

3- ارزيابي عملكرد رسانه‌‌هاي مختلف در گسترش  فرهنگ كار: تلويزيون، راديو، سينما، مطبوعات، داستان‌ها، موبايل، فضاي مجازي

در اينجا هم مي‌توان اين رسانه‌ها را تحليل كرد و جايگاه كار و فرهنگ كار در آنها را تعيين كرد. توقع اين است كه رسانه‌ها در جهت گسترش فرهنگ كار مثبت فعاليت كنند، يعني نتيجه‌اي كه بر ذهن مخاطبان شكل مي‌گيرد آنها را تشويق به جنبه‌هاي مفيد و مثبت نظير سخت‌كوشي، تلاش، نوآوري و غيره كند. اين نتيجه همواره با هر محتوايي بدست نمي‌آيد. مثلاًَ برنامه‌اي كه تنبلي را در قالب طنز به نقد مي‌كشد ممكن است باعث تشويق تنبلي در مخاطب شود. اگر رسانه‌اي واقعيات جامعه را منعكس كند(مثلاًَ اينكه مردم تنبل هستند) آيا اين كار تأثير مثبت يا منفي بر مخاطبان خواهد داشت يا خير؟ بنابراين در ذيل اين محور چندين كار مي‌توان انجام داد:

• بررسي تأثيرات مثبت و منفي رسانه‌ها بر مخاطبان(در زمينة فرهنگ كار)
• بررسي اهداف و سياست‌هاي برنامه‌سازان رسانه‌اي(در زمينة فرهنگ كار)
• بررسي محتواي رسانه‌ها و صرفاً آنچه بيان كرده است.
• تحليل جامع و ارائة پيشنهاداتي در رابطه با اين كه براي گسترش فرهنگ كار مثبت چه برنامه‌هاي رسانه‌اي و چگونه بايد تهيه شوند.

•4-   فرهنگ كار در نظام تعليم و تربيت رسمي و غيررسمي

هدف، مطالعه‌ي تطبيقي فرهنگ كار در نظام تعليم و تربيت رسمي و غيررسمي و شناسايي تفاوت‌ها و تشابهات آنهاست. اين مقايسه با استفاده از داده‌هاي حاصل از مطالعه‌ي نهادهاي آموزشي رسمي و غير رسمي در عنوان‌هاي همين قسمت امكان‌پذير است.

5- بررسي نهادهاي جامعه‌پذيري كودكان بر حسب ويژگي‌هاي شخصيتي مناسب فرهنگ كار

در اين تحقيق ابتدا بايد ويژگيهاي شخصيتي مناسب فرهنگ كار مشخص شوند و سپس جايگاه و اهميت آنها در نهادهاي جامعه‌پذيري كودكان مورد بررسي قرار گيرد. منظور از نهادهاي جامعه‌پذيري كودكان سازمان‌هايي مثل كانون پرورش فكري، مهدكودك‌ها، و ... مي‌باشد.

 

ه- ساختار و روند اشتغال و بيكاري و عوامل مؤثر بر آن:

•1-    اثرات مثبت و منفي سود و تنزيل بر اشتغال

سود و تنزيل كه هم از سوي بانك‌ها و نهادهاي رسمي پذيرفته شده‌اند و هم از سوي افراد و مؤسسات غير رسمي گرفته و داده مي‌شوند از لحاظ شرعي با اشكالاتي روبرو هستند. اما از موضع اقتصادي و با تمركز بر اشتغال، سود و تنزيل مي‌تواند هم اثرات مثبت داشته باشد و هم نتايج منفي به بار آورد. به نظر مي‌رسد استفاده از سرمايه‌هايي كه همراه با بهره هستند از يك طرف مي‌تواند چرخ توليد را بچرخاند و از سوي ديگر در صورت گرايش به كسب درآمد از طريق بهره، بيشتر در سطح فردي، تمايل به كارهاي توليدي كاهش مي‌يابد. شناخت دقيق پيامدهاي اقتصادي و اشتغالي سود و تنزيل، البته بر اساس ابعاد و انواع سود و تنزيل، از طريق اين تحقيق ميسر خواهد شد.

2- تأثير استانداردگرايي و استانداردپذيري بر دوام اشتغال و توليد

منظور از استانداردگرايي و استانداردپذيري تعهد توليدكنندگان به توليد كالا بر طبق استانداردهاي تعريف شده و نيز گرايش مصرف‌كنندگان به خريد و استفاده از كالاهاي استاندارد است. بديهي به نظر مي‌رسد استفاده از كالاهاي استاندارد موجب تقويت توليدكنندگان استانداردگرا مي‌شود. استانداردگرايي در محيط كار و در معناي گسترده‌ي خود مي‌تواند اخلاق كار را نيز شامل شود. انجام كار به صورت استاندارد، البته وابسته به تعريف آن، مي‌تواند به معناي تعهد به هنجارهاي كاري و شغلي در محيط كار هم باشد. اصول و قواعد اخلاقي و فرهنگي را مي‌توان به استانداردهاي اجتماعي تعبير كرد.  

3- تحولات اقتصادي اخير جهان و آيندة اشتغال و بيكاري در ايران

پروسه و پروژة جهاني‌شدن با سرعت تمام پيش مي‌رود و همة كشورها را در بر مي‌گيرد. اين فرايند مي‌تواند اثرات مثبت يا منفي بر اشتغال و بيكاري داشته باشد. منفي يا مثبت بودن پيامدها بستگي به شرايط و آمادگي‌هاي كشور دارد. اگر در اقتصاد جهاني ايران تبديل به بازار واردات محصولات جهاني شود مشاغل توليدي كاهش يافته و مشاغل تجاري و خدماتي افزايش مي‌يابد. اگر ايران بيشتر نقش توليد‌كننده را بازي كند آنگاه، مشاغل توليدي افزايش مي‌يابند. تشخيص جزئيات اين تأثيرات نيازمند تحقيق بيشتر است. مي‌توان با شناخت شرايط به يك آينده‌نگري يا سناريو هم رسيد، يعني با توجه به شكل‌گيري جامعه اطلاعاتي و فرايندهاي جديدي كه جامعه را درگير كرده است. منظور از سناريو اين است كه خواهان رسيدن به چه وضعيتي در آينده هستيم. آيا بايد در مقابل جهان قرار بگيريم و منزوي شويم، يا با جهان ارتباط داشته باشيم، سرمايه‌داري را در پيش بگيريم يا چيز ديگري را، كدام بخش از تقسيم كار جهاني را به عهده بگيريم.

•4-    فرصت‌ها و تهديدهاي ساختار جمعيتي ايران براي اشتغال در ايران

معمولاًَ نظرهاي گاه متعارضي در باب زيادي جمعيت و يا جواني جمعيت شنيده مي‌شود. رشد جمعيت و تركيب جوان و ... مي‌توانند اثرات متفاوتي بر اشتغال داشته باشند. جمعيت جوان شغل مي‌خواهند كه اگر نباشد بيكاري افزايش مي‌يابد و اگر باشد مي‌تواند با استفاده از نيروي كار زياد زمينه‌ساز توليد گسترده و پيشرفت اقتصادي باشد. جمعيت زياد در جامعه‌اي پتانسيل رشد و پيشرفت است و در جامعه‌اي ديگر فقر و فلاكت به ارمغان مي‌آورد. بنابراين لازم است فرصت‌ها و تهديدها به طور دقيق در تحقيق مطالعه شوند.

•5-    ارزيابي سياست‌ها و برنامه‌هاي اشتغال در ايران

پيش و پس از انقلاب اسلامي برنامه‌هايي براي اشتغال در ايران تدوين شده است. لازم است با ارزيابي آنها زمينه را براي برنامه‌ريزي‌هاي دقيق‌تر و مفيدتر فراهم كرد. ساده‌ترين نوع ارزيابي در اينجا مقايسه اهداف طراحي شده در برنامه‌ها و عملكردهاي تحقق‌يافته است. به ديگر سخن، ميزان تحقق اهداف تعيين خواهد شد. از زويه‌اي ديگر مي‌توان متن يا محتواي برنامه‌ها و سياست‌ها را تحليل كرد و در مرحله بعد با يكديگر مقايسه كرد.

•6-    ارزيابي طرح خوداشتغالي

اين طرح كه چندبار مطرح و گويا اجرا هم شده است با هدف ايجاد مشاغل كوچك و شخصي از طريق اعطاي وام‌هاي كوچك شكل گرفت. شواهد نشان داده كه اين وام‌ها غالباً در مسير ديگري هزينه شده و نتوانسته انتظارات سياست‌گذاران را پاسخ دهد. اقتصاددانان مي‌گويند اگر چه ممكن است ايجاد هر شغل 5 ميليون سرمايه لازم داشته باشد اما نمي‌توان با سرمايه‌گذاري‌هاي منفرد 5 ميليوني شغل ايجاد كرد. تراكم و انباشت سرمايه‌هاست كه مي‌تواند منجر به ايجاد مؤسسات اقتصادي موفق و ايجاد شغل شود.

7- شناسايي بيكاري در ايران: توصيف وضعيت بيكاران و هزينه‌ها و آسيب‌هاي بيكاري بر حسب گروه‌هاي اجتماعي

آمارهايي درباره‌ي وضعيت بيكاري و اشتغال وجود دارد اما آنچه در اينجا مدنظر است شناخت هزينه‌ها و آسيب‌هاي بيكاري به تفكيك گروه‌هاي اجتماعي مختلف است. نرخ بيكاري در گروه‌هاي اجتماعي مختلف فرق دارد و به همين ترتيب پيامدها و آسيب‌هاي متفاوتي در آنها ايجاد مي‌كند.

8- بررسي روندگذار شغلي در جهان و مقايسه‌ي آن با ايران

تحولات ساختارهاي شغلي و اقتصادي در جهان را مي‌توان از چند زاويه توضيح داد و سپس با تحولات در ايران مقايسه كرد. از يك منظر تحول در بخش‌هاي اقتصادي عمده(صنعت، خدمات و كشاورزي) از لحاظ نوع مشاغل و نرخ اشتغال مطالعه و مقايسه مي‌شود. از ديدگاهي ديگر تحول در ميزان كلي اشتغال و بيكاري مقايسه خواهد شد.

 

ي) كارآفريني:

1- عوامل فرهنگي و اجتماعي كارآفريني در ايران

در اين تحقيق موانع رشد و توسعه كارآفريني در ايران و به همراه آن عوامل مؤثر بر گسترش كارآفريني شناسايي خواهند شد.

2- تأثير فساد اداري بر كارآفريني و اشتغال

فساد اداري و ضعف مديريت يكي از عوامل بازدارنده‌ي كارآفرينان در جامعه است. اگر رشوه را يكي از شاخص‌هاي فساد اداري فرض كنيم، كارآفرينان هنگام مراجعه به نهادهاي دولتي براي تسهيل امور خود با تقاضاي رشوه مواجه مي‌شوند.

3- امنيت اقتصادي و كارآفريني

هر نوع سرمايه‌گذاري نيازمند امنيت اقتصادي است. امنيت اقتصادي هم حقوق صاحبان سرمايه را محترم مي‌شمارد و هم امكان تداوم فعاليت اقتصادي را فراهم مي‌نمايد. در برخي جوامع ملاحظه مي‌شود مؤسساتي وجود دارند كه عمري چند صدساله دارند. اما در كشور ما حداكثر عمر آنها به اندازه عمر حكومت‌ها يا سلسله‌هاست.

4- عوامل مهاجرت كارآفرينان از كشور

هدف اين تحقيق شناسايي مجموعه عوامل ذهني و عيني -يا علل و دلايل- است كه كارآفرينان را به مهاجرت از كشور تشويق مي‌كند.                                                     

5- تأثيرات اقتصاد نفتي(رانتي) بر اشتغال و كارآفريني

تأمين نيازهاي جامعه از طريق درآمدهاي نفتي باعث مي‌شود نفت جاي ماليات را بگيرد. در اين صورت دولت و مردم انگيزه‌ي زيادي براي فعاليت اقتصادي و كارآفريني نخواهند داشت.

•7-    بررسي ويژگي هاي شخصي(فردي و اجتماعي) كارآفرينان

هدف اين تحقيق شناخت ويژگي هاي كارآفرينان مي باشد كه مي تواند به صورت مطالعه موردي و مقايسه ويژگي هاي شخصي كارآفرينان با افراد عادي انجام گيرد. همچنين مي توان تجربه زيسته كارآفرينان را مورد بررسي قرار داد.